Không gian linh thiêng của cát – đá – tổ tiên: Trong đời sống tâm linh của người Chăm Bani, nghĩa trang không phải là nơi chết chóc hay u buồn, mà là nơi tổ tiên an trú, nơi con cháu tìm về cội nguồn tinh thần của mình. Trước thềm tháng Ramâwan thiêng liêng, nghĩa trang trở thành không gian kết nối sâu sắc giữa người sống và người đã khuất.
Nghĩa trang – nơi tổ tiên hiện diện
Người Chăm Bani tin rằng tổ tiên không mất đi, mà tiếp tục hiện diện trong đời sống tinh thần của con cháu. Vì vậy, nghĩa trang là nơi an nghỉ, không phải nơi kết thúc. Con cháu đến nghĩa trang không để than khóc, mà để thăm hỏi, chăm sóc và báo hiếu.
Triết lý mộ cát – đá: trở về với đất
Mộ Chăm Bani không xây dựng kiên cố, không bia mộ, không phô trương.
Mỗi ngôi mộ chỉ gồm:
Một lớp cát phủ ngang mặt đất
Hai hòn đá tròn:
Đá lớn tượng trưng cho đầu
Đá nhỏ tượng trưng cho chân
Hình thức mộc mạc ấy thể hiện triết lý sâu xa:
Con người sinh ra từ đất, khi mất đi lại trở về với đất, và mọi người đều bình đẳng trước cát và đá.
Nghĩa trang – không gian của đạo hiếu
Vào dịp Ramâwan, con cháu cùng nhau ra nghĩa trang:
Vun cát, dọn cỏ mộ phần
Vẩy nước thánh để tẩy uế
Dâng trầu cau, bánh trái
Po Acar đọc kinh cầu nguyện
Đây không phải nghi lễ cầu xin vật chất, mà là nghi lễ báo hiếu, báo với tổ tiên rằng con cháu vẫn còn nhớ, vẫn giữ đạo và gìn giữ nếp làng.
Gắn kết gia đình và cộng đồng
Nghĩa trang Chăm Bani thường nằm gần làng, được chia theo dòng tộc. Mỗi dịp tảo mộ là lúc:
Con cháu tụ họp
Quan hệ họ hàng được nhắc nhớ
Cộng đồng được hàn gắn
Nghĩa trang vì thế không lạnh lẽo, mà là không gian của sự đoàn tụ.
Bản sắc Chăm Bani bản địa
Hình thức nghĩa trang mộ cát – đá và nghi lễ tảo mộ Ramâwan là minh chứng rõ nét cho:
Tính bản địa hóa sâu sắc của đạo Bani
Sự tiếp nối tín ngưỡng Chăm cổ
Một hệ thống tâm linh riêng, không đồng nhất với Islam chính thống
Đây là di sản tinh thần cần được tôn trọng và gìn giữ.
Nghĩa trang – nơi dạy con cháu bài học làm người
Người Chăm Bani đưa con cháu ra nghĩa trang không để gieo sợ hãi, mà để dạy rằng:
Sống sao cho xứng đáng với tổ tiên
Hiểu đời người ngắn ngủi như cát
Biết giữ đạo – giữ làng – giữ gốc
Cát sẽ xóa dấu chân người, nhưng đạo lý thì còn mãi trong lòng con cháu.
Leave a Reply