Hầu như ai trong cộng đồng Chăm Awal cũng từng nghe và quen thuộc với tục ꨣꨯꨱ ꨧꩃ, thường được gọi bằng tiếng Việt là tục xông nhà. Tuy nhiên, để hiểu cặn kẽ ꨣꨯꨱ ꨧꩃ là gì, nguồn gốc và ý nghĩa tâm linh sâu xa của nghi lễ này thì không phải ai cũng nắm rõ.
ꨣꨯꨱ ꨧꩃ là một phong tục cổ truyền có từ lâu đời của người Chăm, được hình thành và gìn giữ qua nhiều thế hệ. Trong quan niệm truyền thống của người Chăm Bani/Awal, mỗi phong tục không chỉ là một hành vi sinh hoạt đời sống, mà còn là một nghi lễ tâm linh, gắn liền với mối quan hệ hài hòa giữa con người, tổ tiên, thế giới vô hình.
Ý nghĩa tâm linh của tục ꨣꨯꨱ ꨧꩃ
ꨣꨯꨱ ꨧꩃ là nghi thức thanh tẩy không gian sống, do gia đình thực hiện với mục đích xua đuổi những điều xui rủi, khí xấu, ô uế; đồng thời làm sạch những luồng âm khí còn tồn đọng trong nhà ở hoặc nơi buôn bán, sinh kế của gia đình.
Theo quan niệm của người xưa, những không gian vừa trải qua đám tang, sinh nở, hoặc bước vào những thời điểm chuyển giao quan trọng trong năm (như tháng Sak-ban, chuẩn bị bước sang Ramâwan) thường tích tụ nhiều luồng khí nặng nề. Nếu không được thanh tẩy, những luồng khí này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, tinh thần và vận khí của các thành viên trong gia đình.
Vì vậy, ꨣꨯꨱ ꨧꩃ (Rao Sang) được xem là nghi thức bắt buộc và thiêng liêng, nhằm:
● Trục xuất tà khí, ám khí
● Làm sạch không gian sống
● Đón nhận sinh khí mới
● Cầu mong bình an, khỏe mạnh, may mắn và hanh thông cho gia đình
Không chỉ mang ý nghĩa xua đuổi điều xấu, Rao Sang còn là nghi lễ khai mở, giúp không gian trở lại trạng thái thanh sạch để con người an tâm sinh sống, lao động và hành đạo.
Những thời điểm thực hiện ꨣꨯꨱ ꨧꩃ
Theo tập tục Chăm Awal, ꨣꨯꨱ ꨧꩃ thường được tiến hành trong các trường hợp:
● Sau khi gia đình có đám tang
● Khi nhà có người mới sinh con, sau thời gian đủ tháng
● Chuyển vào nhà mới, chuyển nơi ở hoặc nơi làm ăn
● Xả xui, tẩy uế định kỳ
● Đón đầu tháng Ramâwan
● Hoặc đơn giản là thanh lọc không khí, làm sạch không gian sống
Đặc biệt, vào thời điểm tháng Sak-ban sắp bước sang Ramâwan, việc Rao Sang gần như là nghi thức không thể thiếu, nhằm chuẩn bị cho một tháng thiêng liêng với tâm thế thanh tịnh và an yên.
Người thực hiện nghi lễ ꨣꨯꨱ ꨧꩃ
Nghi lễ ꨣꨯꨱ ꨧꩃ không được thực hiện tùy tiện. Người thực hiện phải là chức sắc Chăm Awal/Bani, gồm:
ꨟꨕꨪꩆ – Mâdin
ꨆꨓꨪꩇ – Katip
ꨁꨟꩌ – Imâm
Chức sắc sẽ chọn ngày tốt, giờ tốt, phù hợp với lịch truyền thống để tiến hành nghi lễ, nhằm đảm bảo sự linh nghiệm và an lành cho gia chủ.
Cách thức tiến hành nghi lễ ꨣꨯꨱ ꨧꩃ
Chức sắc mang theo lọ cát lồi và cỏ xông, đi quanh không gian ngôi nhà theo nguyên tắc:
● Từ cao xuống thấp
● Từ phòng trong ra phòng ngoài
● Không bỏ sót bất kỳ không gian nào, kể cả các góc khuất
Hướng đi theo chiều kim đồng hồ, tượng trưng cho sự vận hành thuận hòa của trời đất. Nghi lễ kết thúc tại phòng khách, nơi sinh hoạt chung của gia đình.
ꨚꨣꨤꨯꨱ ꨂꨇꨪꩆ ꨝꨪꨆꩉ – Tiễn đưa uế khí
Sau khi nghi lễ ꨣꨯꨱ ꨧꩃ hoàn tất, chức sắc đi trước, người trong gia đình theo sau bưng mâm lễ. Trước khi rời khỏi nhà, người nhà thực hiện nghi thức rải gạo và muối từ trong nhà ra ngoài cửa, rải theo hướng từ trong ra ngoài, từng bước một, không rải ngược lại.
Trong tiếng Chăm, nghi thức này được gọi là ꨚꨣꨤꨯꨱ ꨂꨇꨪꩆ ꨝꨪꨆꩉ Paralao Ukhin Bikar – nghĩa là tiễn đưa uế khí, tà khí ra khỏi không gian sinh sống.
● Gạo tượng trưng cho sự sống và no đủ
● Muối tượng trưng cho sự thanh tịnh và che chở
Việc người nhà rải gạo muối thể hiện chính tay gia đình dẫn lối cho khí xấu rời đi, không còn lưu lại trong nhà.
Sau đó, đoàn người mang mâm lễ ra ngã ba đường, gốc cây, hoặc bờ sông, kênh rạch, nơi giao hòa của các luồng khí, để đặt lại và tiễn đi toàn bộ khí xấu. Khi việc đã xong, chức sắc lập tức đi thẳng về nhà của mình, không quay đầu nhìn lại, với quan niệm rằng nghi lễ đã khép lại trọn vẹn, uế khí đã được tiễn đi, tuyệt đối không gọi, không níu kéo, không để khí xấu theo về.
Ý nghĩa tâm linh của ꨚꨣꨤꨯꨱ ꨂꨇꨪꩆ ꨝꨪꨆꩉ
● Khẳng định việc tiễn đưa uế khí là trách nhiệm của chính gia đình, dưới sự dẫn dắt và chứng giám của chức sắc.
● Việc chức sắc không quay đầu nhìn lại thể hiện sự dứt khoát, khép kín nghi lễ, không cho tà khí quay về.
● Sau nghi lễ, ngôi nhà bước vào trạng thái thanh sạch, an yên, sẵn sàng đón sinh khí và phúc lành.
Lễ vật và nguyên liệu dùng trong ꨣꨯꨱ ꨧꩃ
Các lễ vật truyền thống bao gồm:
● ꨧꨩ ꨚꨓꨪꩅ ꨀꨳꨩ ꨌꨰꩈ – một bình trà
● ꨧꨩ ꨝꨯꨱꩍ ꨦꨤꨯꨱ ꨓꨆꨰ – một cái mâm có chân
● ꨧꨩ ꨝꨵꩍ ꨯꨌꨳꨮꨥ ꨝꩃ – một tấm chiếu
● ꨧꨩ ꨓꨚꨮꩃ ꨯꨕꨳꨮꩆ – một cây nến
● ꨧꨩ ꨓꨔꨫ ꨚꨓꨬ – một nải chuối
● ꨆꨟꩃ – bỏng (lúa rang)
● ꨧꨩ ꨝꨤꨯꨱꩀ ꨆꨤꩆ ꨝꨭꩍ ꨟꨩ – một lọ đựng cát lồi
● ꨤꨪꨟꨩ ꨈꨭꩊ ꨨꨤ ꨚꨗꨲꩃ – 5 miếng trầu cau
● ꨨꨣꨮꩀ ꨎꨰ – cỏ dùng để xông
● ꨇꩆ ꨆꨣꩃ ꨧꨩ ꨝꨵꩍ – khăn có ren 2 đầu 1 cái.
Mỗi vật phẩm đều mang ý nghĩa biểu trưng riêng, thể hiện sự kết nối giữa con người, thần linh, tổ tiên, tự nhiên.
ꨣꨯꨱ ꨧꩃ không chỉ là rửa sạch ngôi nhà, mà là rửa sạch tâm, thanh lọc không gian, giữ gìn sự an lành cho gia đình và cộng đồng. Đó chính là nét đẹp tâm linh bền vững trong đời sống người Chăm Awal từ xưa đến nay.
Leave a Reply