Chỉ còn 4 tuần nữa là đến Ramâwan rồi!
Đếm ngược những ngày háo hức chờ đợi ngày lễ lớn của người Chăm tại Ninh Thuận – Bình Thuận. Đặc biệt, năm nay Ramâwan trùng với Tết Nguyên Đán – một dịp hiếm có, 32 năm mới gặp lại, mang đến không khí vui tươi, sum vầy gấp đôi cho cộng đồng Chăm Bani.
Ramâwan – Tháng Thánh Của Người Chăm Bani
Ramâwan là một trong những lễ hội lớn và ý nghĩa nhất trong năm của cộng đồng Chăm Bani/Awal. Đây là tháng nhịn ăn, chay niệm của các tu sĩ Bani, đồng thời là dịp để tín đồ cúng tổ tiên, tưởng nhớ người thân đã khuất, và tổ chức ca múa nhạc dân gian vui hội tại các làng Chăm.
Lễ Tảo Mộ – Mở Đầu Mùa Ramâwan
Trước khi bước vào Ramâwan, người Chăm Bani tiến hành lễ tảo mộ theo từng tộc họ, từng palei (làng). Họ mặc trang phục chỉnh tề, chuẩn bị lễ vật giản dị như bánh trái, trà, rượu trứng, đến nghĩa địa của tộc họ để làm sạch cỏ, vun đất phần mộ, làm lễ tẩy uế và mời tổ tiên về dự lễ “cúng gia tiên”.
Nghi lễ do Po Acar (tu sĩ Bani) chủ trì, đọc kinh Wala. Những người đàn ông Chăm thuộc kinh Kura-ân, từng học chữ Bini, cũng ăn mặc chỉnh tề làm lễ khấn vái mời tổ tiên về hưởng mùa Ramâwan. Bà con trong tộc quỳ lạy trước mộ tổ tiên, khấn vái phù hộ độ trì và rước vong linh về dự lễ.
Du khách đến với lễ tảo mộ sẽ được chiêm ngưỡng vẻ đẹp đa sắc màu của văn hóa Chăm: bộ trang phục trắng tinh, khăn đội đầu tua đỏ của các tu sĩ Bani, và những bộ áo dài sặc sỡ của phụ nữ Chăm.
Lễ “Cúng Gia Tiên” – Tâm Hồn Của Ramâwan
Sau lễ tảo mộ, mỗi gia đình chọn một vị trí quan trọng trong nhà để kê giường, trải chiếu hoa, đặt khay trầu, ấm trà, hoa quả và gối nằm – nơi tổ tiên ngự trong mùa Ramâwan.
Lễ cúng tổ tiên được thực hiện trong 3 ngày: 29, 30 tháng Sak-Ban (tháng 
và mùng 1 tháng Ramâwan (tháng 9). Phong tục “Mbeng Muk Kei” (cúng tổ gia tiên) thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” lâu đời của dân tộc Chăm, bày tỏ lòng thành kính với tổ tiên. Ba ngày này, con cháu sum họp, tưởng nhớ các thế hệ trước, dọn mâm cúng mời ông bà về chung vui.
Lễ do Po Acar hoặc người đàn ông thuộc kinh Kura-ân chủ trì. Lễ vật đặt trên mâm chân cao truyền thống gồm hai phần:
Mâm ngọt (dâng lên Po – vị thánh): bánh chưng, bánh dày, bánh sakaya, chè, xôi, chuối, hoa quả.
Mâm mặn (dâng lên Yang saong muk kei – vị thần và tổ tiên): cơm, canh, các món ăn.
Bánh chưng, bánh dày là món không thể thiếu trong Mbeng Muk Kei. Khác với bánh của người Việt, bánh của Chăm Bani không có thịt mỡ, chỉ có lớp nếp dẻo xanh với nhân đậu xanh. Trong mỗi mâm cúng còn có chén muối nhỏ – vị chức sắc dùng như “miếng trầu” trước bữa ăn. Người xưa tin muối xua đuổi tà ma, đem lại may mắn, tượng trưng cho sự đậm đà. Khi khói hương trầm tỏa nghi ngút, lễ cúng bắt đầu với tiếng kinh Kura-ân. Trong không gian linh thiêng, vị chủ lễ vừa rót rượu vừa khấn vái mời tổ tiên hai bên nội ngoại và những người thân đã khuất.
Mâm cuối dùng để cúng tiễn thần linh, tổ tiên về trời sau 3 ngày chung vui với con cháu, có đầy đủ bộ phận con gà dành riêng cho “Po Tanâh Raya” – thổ thần và vị thần bếp núc.
Mỗi mùa Ramâwan, gia đình họp mặt đông đủ, không khí sum vầy như Tết Nguyên Đán. Bà con đến dự lễ chúc tụng, cầu tổ tiên phù hộ cho gia đình đầy đàn, mùa màng tốt tươi.
Tháng Chay Thanh Tịnh
Sau ba ngày đầu, làng Chăm trở lại không khí trang nghiêm. Tất cả tín đồ Tôn giáo Bani làm lễ thánh tẩy tại nhà bằng nước cát lồi để thân thể sạch sẽ, tâm hồn thanh thản. Trong 15 ngày tiếp theo, họ không sát sinh, giữ tâm hồn trong sạch, mặc áo quần tươm tất để vào sang mâgik dự lễ Ramâwan.
Các tu sĩ Tôn giáo Bani tập trung tại sang mâgik hành lễ suốt một tháng. Họ đọc kinh, nhịn đói từ khi mặt trời mọc đến lúc lặn để tịnh tâm hướng thiện, bao dung và thấu hiểu nỗi đói khổ của người nghèo. Họ thực hiện nghiêm ngặt các giáo điều Bani: lễ đọc kinh, lễ ngày thứ sáu hàng tuần, lễ “Nam thần giáng thế”, “Nữ thần giáng thế”, và cuối cùng là lễ kết thúc Ramâwan vào ngày thứ 30 của tháng chay.
Ý Nghĩa Văn Hóa Sâu Sắc
Lễ hội Ramâwan là cầu nối tâm linh với Thượng đế và tổ tiên trong đời sống mỗi tín đồ Chăm Bani. Lễ hội mang ý nghĩa kế thừa và bảo tồn giá trị bản sắc văn hóa tôn giáo bản địa của người Chăm, góp phần nâng cao giá trị nhân văn và bản sắc văn hóa Việt Nam.
Ramâwan không chỉ là tháng lễ, mà còn là thời khắc sum vầy, là dịp để mỗi người Chăm Bani nhìn lại bản thân, gắn kết với cội nguồn và hướng về những giá trị tinh thần cao đẹp.
Leave a Reply