Trong tín ngưỡng dân gian của người Chăm, linh hồn ông bà tổ tiên dù đã khuất vẫn luôn hiện diện, phù hộ cho con cháu khỏe mạnh, làm ăn phát đạt. Mỗi dịp lễ Ramâwan, người Chăm Bani đều trân trọng mời ông bà về sum họp cùng gia đình – đó chính là sợi dây thiêng liêng nối kết giữa thế giới người sống và cõi âm.

Đối với người Chăm, chữ “hiếu” là phẩm chất cao quý nhất, là thước đo đạo đức con người. Và cách trọn vẹn nhất để thể hiện lòng hiếu thảo chính là thờ cúng tổ tiên, tưởng nhớ công ơn sinh thành, nuôi dưỡng, dạy dỗ của ông bà cha mẹ.

Đặc biệt trong những ngày Ramâwan và Katé, đây là dịp để gia đình sum vầy và “báo cáo” với tổ tiên những thành tựu con cháu đã đạt được trong năm qua. Vì vậy, chúng ta rước ông bà về để cùng “hưởng” niềm vui và chứng kiến sự thịnh vượng của dòng họ.

Phong tục cúng ông bà ngày Ramâwan mang ý nghĩa sâu sắc trong văn hóa tâm linh của người Chăm Bani, gắn bó với truyền thống cội nguồn của dân tộc. Dù trải qua bao thăng trầm lịch sử, nét văn hóa truyền thống này vẫn được gìn giữ trân trọng.

Đây là nghi thức tưởng nhớ công lao sinh thành của tổ tiên, đồng thời nhắc nhở con cháu đời sau luôn ghi nhớ nguồn cội, không quên gốc gác. Lễ cúng rước ông bà chính là lời mời trân trọng để tổ tiên, người thân đã khuất trở về sum họp, đón Ramâwan cùng con cháu – một nghi thức quan trọng mang giá trị văn hóa lâu đời của cộng đồng Chăm.

Cách cúng ông bà ngày cuối tháng Sak-ban

Cúng ông bà tổ tiên vào ngày 29/30 tháng Sak-ban và sáng mùng 1 tháng Ramâwan không chỉ là phong tục truyền thống mà còn là nét đẹp văn hóa đặc sắc của người Chăm. Nghi lễ này thể hiện lòng biết ơn sâu sắc của con cháu đối với công ơn sinh thành và sự che chở của tổ tiên.

Các cách cúng rước ông bà về nhà

Hiện nay có hai cách cúng được áp dụng phổ biến:
Cách 1: Gia chủ mời đích danh từng vị tổ tiên về nhà cùng ăn Ramâwan với con cháu.
Cách 2: Trước khi cúng ở nhà, gia chủ cùng dòng họ đến mộ tổ tiên để quét dọn, sửa sang. Sau đó, con trai mặc Aw Luak, trải chiếu xếp thành hàng dài, niệm kinh Wala để mời ông bà tổ tiên về nhà đón Ramâwan đoàn tụ cùng gia đình.

Sau khi hoàn tất nghi thức, cả gia đình quây quần bên mâm cơm tất niên ấm cúng, sum vầy. Trong suốt những ngày Ramâwan, trên bàn thờ tạm luôn có sự hiện diện của ông bà tổ tiên. Vì vậy, gia chủ cần lưu ý giữ đèn dầu trên bàn thờ tạm ba ngày không tắt mỗi buổi tối.

Những lưu ý khi cúng

Giữ gìn không khí ấm cúng, vui tươi trong gia đình suốt dịp Ramâwan.
Lau dọn nhà cửa sạch sẽ, tươm tất
Người làm Po Acar (đại diện làm lễ) phải tắm gội sạch sẽ, ăn mặc chỉnh tề, kín đáo để thể hiện sự tôn kính đối với tổ tiên
QUAN TRỌNG: Không dùng hoa quả giả hay đồ ăn mua sẵn ngoài chợ để dâng cúng.

Mâm lễ cúng rước ông bà

Mâm chay: Sakaya, bánh chưng, bánh tét, cớm, bánh trái, 2 chén chè…
Mâm mặn: Thường gồm cơm với các món thịt gà, 2 ché canh, tôm, mực, cá hấp, đồ xào… Tùy điều kiện và khẩu vị mỗi gia đình mà món ăn có thể khác nhau, nhưng bắt buộc phải có 4 bộ phận gà (đầu, chân, tim, mề) để cúng thổ thần đất đai ở mâm cuối cùng.
Bài văn khấn: Niệm Kinh Phua-thah và Kinh Wala.

Nguyễn Ngọc Quỳnh