Có người sẽ nói: “Chỉ là cái tên thôi, có gì quan trọng?” Chúng tôi hiểu suy nghĩ đó. Nhưng hãy thử nghĩ theo cách này: Nếu ngày mai, toàn bộ giấy tờ của bạn đột nhiên ghi sai tên bạn, và không ai hỏi ý kiến bạn, bạn sẽ cảm thấy thế nào?
Với người Chăm Bani, điều đó không phải giả thuyết. Đó là thực tế đang xảy ra. Một cái tên sai, kéo theo những mất mát rất thật.
Mất đi sự tự nhận thức
Thế hệ trẻ Chăm Bani lớn lên đọc giấy tờ thấy ghi “Hồi giáo”, vào trường học không tìm thấy tài liệu nào nói về đạo Bani, lên mạng tìm kiếm thì kết quả toàn trỏ về Islam. Dần dần, các em bắt đầu nghi ngờ: “Có lẽ mình chỉ là người Hồi giáo chưa thực hành đúng?”
Đó là khoảnh khắc một bản sắc bắt đầu lung lay, không phải vì bị tấn công, mà vì không được nuôi dưỡng đủ.
Mất đi lớp bảo vệ văn hóa
Khi nhà nước không công nhận Bani là một tôn giáo riêng biệt, cộng đồng mất đi cơ sở pháp lý để bảo vệ các nghi lễ, tập tục và không gian thiêng liêng của mình. Những quyết định liên quan đến lễ hội, địa điểm hành lễ, hay chương trình giáo dục tôn giáo, đều có thể bị áp theo khuôn khổ của Islam, dù người Bani chưa bao giờ đồng ý với điều đó.
Mất đi quyền tự quyết
Điều đau lòng nhất không phải là bị hiểu nhầm, mà là không được hỏi. Khi người khác quyết định thay bạn rằng bạn là ai, bạn theo đạo gì, bạn nên được gọi bằng tên gì, đó là lúc quyền tự quyết về bản sắc bị tước đoạt, dù không ai có ý định làm vậy.
Mất đi sợi dây nối với tổ tiên.
Người Chăm Bani kết nối với tổ tiên qua nghi lễ, qua tiếng kinh Chăm cổ, qua tên gọi của chính đạo mình. Khi tên gọi đó bị thay thế bởi một cái tên khác trong mọi văn bản chính thức, sợi dây đó mỏng dần. Không đứt ngay, nhưng mỏng dần, qua từng thế hệ.
Đến một ngày, thế hệ sau cầm tờ giấy tổ tiên để lại, và không còn nhận ra tên của mình trên đó nữa.
Điều đáng sợ nhất không phải là sự xóa bỏ, mà là sự thay thế từ từ
Lịch sử đã chứng minh: một nền văn hóa hiếm khi biến mất vì bị tấn công trực diện. Nó biến mất khi tên gọi bị đổi, khi ngôn ngữ bị lãng quên, khi thế hệ trẻ không còn thấy mình trong những câu chuyện được kể về chính họ. Với người Chăm Bani, quá trình đó đang diễn ra, chậm, lặng lẽ, nhưng rất thật.
Nhưng chúng tôi chưa bỏ cuộc
Còn những Po Acar vẫn tụng kinh mỗi đêm lễ, còn những bà mẹ vẫn dạy con tên gọi của đạo mình, còn những người trẻ vẫn đặt câu hỏi và đi tìm câu trả lời, thì Bani vẫn còn sống.
Nhưng sự sống sót của một nền văn hóa không thể chỉ dựa vào ý chí của cộng đồng đó. Nó cần được nhìn nhận đúng, gọi đúng tên, và được hệ thống bảo vệ, không phải xóa mờ. Tên gọi là điều đầu tiên một đứa trẻ học về bản thân mình.
Đừng để đứa trẻ Chăm Bani học sai ngay từ đầu.
Leave a Reply