Ai có quyền đặt tên cho một cộng đồng tôn giáo? Và tôi trả lời: Quyền đặt tên cho cộng đồng tất nhiên là do cộng đồng đặt.

Đứa bạn nói: Tên gọi không phải là đi “Kiến nghị” bạn đi xin phép/kiến nghị nhà nước cấp lại tên cho bạn chính là thừa nhận nhà nước có QUYỀN CAO HƠN. Trong khi đó, bạn mới trả lời rằng: cộng đồng của bạn (bao gồm bạn) có QUYỀN đặt tên cho cộng đồng? Bạn có QUYỀN đặt tên cho cộng đồng nhưng tại sao phải đi “kiến nghị” nhà nước?

Bạn thấy đấy, hiện tại nhà nước có quyền định nghĩa bạn là ai – tức có quyền đặt tên cho cộng đồng của bạn. Vì vậy, tình huống này gọi là vấn đề về quyền lực.

Nhà nước có quyền lực – tức là có Tivi + báo + văn bản hành chính. Quyền lực này vô tình sẽ khiến thế hệ trẻ KHÔNG THỂ NGHĨ KHÁC được. Vì từ “Hồi giáo Bà Ni” lặp đi lặp lại lâu ngày thì thế hệ trẻ sẽ tin là thật, tin “Bà Ni” là phiên bản lỗi, một nhánh không rõ ràng của Hồi giáo và sự thật sẽ bị đánh tráo. Chính điều này đang làm cộng đồng Chăm Bà Ni lo lắng!

Tôi liền hỏi đứa bạn rằng: Vậy làm thế nào để giải quyết vấn đề quyền lực này đây?
Đứa bạn trả lời: Cách giải quyết là, cộng đồng của bạn phải XÂY DỰNG năng lực tự định nghĩa thay vì giao toàn bộ quyền định nghĩa tên gọi cho nhà nước.

Tôi hỏi tiếp: XÂY DỰNG năng lực tự định nghĩa thế nào?
Đứa bạn tôi trả lời: Đó là làm cho thế hệ trẻ KHÔNG THỂ NGHĨ KHÁC được.

Bạn làm cho tên gọi “đạo Bà Ni” xuất hiện khắp nơi là tốt, nhưng đó chỉ là bước 1. Bước 2 là làm sao để thế hệ trẻ khăng khăng nói: “Tôi là đạo Bà Ni” khiến thế hệ trẻ không thể nào nghĩ khác được mặc dù từ “Hồi giáo Bà Ni” xuất hiện liên tục.

Bạn không chấp nhận tên gọi “Hồi giáo Bà Ni” phải không?
Tôi nói: Phải.
Tên gọi “Hồi giáo Bà Ni” có phản ánh không đúng bản chất của người Chăm Bà Ni của bạn không?
Tôi nói: À, tên này thể hiện đúng lịch sử: yếu tố Hồi giáo kết hợp với văn hóa bản địa đặc trưng của người Chăm tạo nên bản sắc đạo Bà Ni độc nhất vô nhị. Nhưng không phản ánh đúng suy nghĩ, mong muốn của cộng đồng Chăm Bà Ni hiện tại.

Sau đó, đứa bạn nói tiếp với tôi:
Vậy bạn dùng CÁCH NÀO để truyền lửa (dạy) cho thế hệ trẻ có suy nghĩ và trả lời y hệt như con người bạn, để thế hệ trẻ không suy nghĩ mông lung về đạo của mình?

Trong lúc bạn chờ chính quyền xem xét lá đơn kiến nghị, hãy giúp thế hệ trẻ hiểu thấu Ý NGHĨA VÀ BÀI HỌC đằng sau mỗi điều kiêng kỵ, nghi lễ. Đây chính là cách giúp trẻ hiểu về đạo của mình. Khi trẻ đã hiểu rõ về đạo của mình rồi bạn biết chuyện gì xảy ra rồi chứ? Đó là đứa trẻ có thể phản hồi với bất kỳ câu hỏi nào từ phía người ngoài. Trẻ đang phản hồi chính là trẻ đang thực hiện “quyền định nghĩa tôn giáo của mình”. Đừng dạy trẻ chống đối tên gọi, hãy dạy trẻ không nhận tên gọi.

Tôi chỉ đáp lại một tiếng “à”, rồi cả hai cùng bước xuống những bậc thang của tháp Po Klong Garai.

Bài viết này vì mục tiêu giữ gìn giá trị truyền thống, không nhằm mục đích chống đối hay bóp méo thông tin chính sách nhà nước.

Quan Binh