Có một câu hỏi mà tôi nghĩ nhiều người trong chúng ta ít khi dừng lại để thật sự suy nghĩ: Cảm giác “mình ổn”, mình có giá trị — đến từ đâu?

Với nhiều người, nó đến từ ánh mắt người khác. Từ lời khen, từ sự công nhận, từ việc được chấp nhận trong mắt xã hội. Và điều đó không sai — con người là sinh vật xã hội. Nhưng nó có một cái bẫy rất tinh vi: khi bạn để người khác làm thước đo cho giá trị của mình, bạn đang dùng một chiếc la bàn của người / tổ chức khác để điều hướng cuộc đời mình. Mà la bàn đó — được hiệu chỉnh bởi lợi ích, nỗi sợ hãi, môi trường, hệ giá trị của họ; tri thức giới hạn của họ, góc nhìn của họ — có thể hoàn toàn không phù hợp với hành trình bạn đang đi.

Vậy nếu không phải từ người khác, thì từ đâu? Với tôi, câu trả lời là: từ những gì tôi tự làm được.

Vậy nếu không phải từ người khác, thì từ đâu?

Với tôi, câu trả lời là: từ những gì tôi tự làm được. Từ những điều nhỏ nhặt như viết được một bài viết có insight mới, hoặc mua được một chiếc giày cái áo đẹp; tới những việc lớn hơn: như xây dựng web chambani.com, kiến tạo dự án DARe, đi du lịch xa một mình, mở quán Kraong Café… đó là những thứ có thật và tôi xem nó như bằng khen, tôi tự thưởng thức nó cho tới khi nào thấy chán thì thôi.

Không phải vì tôi không quan tâm đến người khác. Mà vì tôi nhận ra rằng — nếu tôi đạt được điều gì đó đúng với tiêu chuẩn và giá trị của chính mình, thì đó là thứ có thật. Nó không phụ thuộc vào việc hôm nay ai đó có đang để ý đến tôi không, có đang trong tâm trạng tốt không, có đang hiểu đúng về những gì tôi đang làm không.

Sự công nhận từ bên ngoài rất dễ bị nhiễu. Người ta có thể khen bạn vì lý do sai, và chê bạn cũng vì lý do sai, chủ yếu là phải phù hợp với hệ giá trị và lợi ích của họ. Nếu bạn bám vào cả hai, bạn sẽ bị kéo đi liên tục, có thể bị buộc phải sống giả cho đến khi già nua thì đã không còn nhiều thời gian nữa để mà sống thật.

“Bằng khen” không nên là cái nạng

Nhưng đây là điều quan trọng hơn tôi nhận ra:

Nhu cầu “Bằng khen” — dù từ người khác hay từ thành tích — thường xuất hiện khi bên trong có một khoảng trống cần được lấp đầy.

Và tôi thấy mình không thực sự rơi vào trạng thái đó khi được nghỉ ngơi, khi không làm gì cả — miễn là tôi có đủ tự do và không bị ràng buộc. Sự tĩnh lặng không làm tôi lo lắng. Một ngày không có thành tích không khiến tôi cảm thấy mình kém đi. Điều đó, với tôi, là dấu hiệu quan trọng nhất.

Vì nếu bạn chỉ cảm thấy ổn khi đang làm được việc — thì thành tích không còn là sự lựa chọn nữa, nó trở thành cái nạng. Bạn không theo đuổi nó vì nó có ý nghĩa, mà vì bạn cần nó để cảm thấy mình có giá trị.

“Bằng khen” bền vững nhất, theo tôi, là thứ không có điều kiện. Không phải “tôi ổn vì tôi vừa làm được điều này.” Không phải “tôi ổn vì người kia vừa công nhận tôi.”

Mà là: tôi ổn — và từ nền tảng đó, tôi chọn đi làm những điều tôi thích.

Lựu Hoàng Điệp