Chỉ còn ít ngày nữa, các làng Chăm sẽ bước vào mùa lễ đầu năm theo Chăm lịch. Không loa đài, không báo trước, không cần một lời nhắc nào từ bên ngoài. Chỉ một tiếng sấm đầu mùa vang lên giữa trời đất là đủ, cả cộng đồng tự hiểu: đã đến lúc bước vào một chu kỳ mới.
Rija Nâgar không đơn thuần là lễ hội, mà là nghi thức “khai mở” năm mới của người Chăm, nơi con người dừng lại, nhìn lại chính mình sau một năm dài. Những điều chưa an, những lời chưa nói, những lỗi chưa kịp hòa giải… tất cả được đặt xuống trong không gian thiêng, để tâm hồn nhẹ đi trước khi bước tiếp.
Điều làm nên chiều sâu đặc biệt của Rija Nâgar chính là sự song hành của hai cộng đồng: Balamon (Ahiér) và Bani (Awal). Một bên hướng về thần linh, về tháp, về trật tự vũ trụ; một bên hướng vào nội tâm, vào sự thanh lọc và cầu an cho từng con người. Hai con đường khác nhau, nhưng không đối lập, mà bổ sung, tạo nên một chỉnh thể văn hóa hiếm có: đa dạng mà thống nhất, khác biệt mà hài hòa.
Trong không gian ấy, tiếng trống Gineng, tiếng kèn Saranai, tiếng Baranâng trầm hùng của ông Mâduen, cùng điệu múa Ka-ing… không chỉ là âm thanh hay hình ảnh, đó là thứ “ngôn ngữ thiêng” kết nối con người với tổ tiên và thế giới vô hình. Mỗi lễ vật dâng lên, dù giản dị, cũng là một sự trao gửi: lời cầu an, lời xin lỗi, và những hy vọng mỏng manh cho một năm mới thuận hòa.
Sau khi lễ làng hoàn tất, các tộc họ mới tiếp tục những Rija riêng của mình. Rija Harei, Rija Dayep, Rija Praong. Trật tự ấy không phải ngẫu nhiên, mà phản ánh một nguyên tắc sâu sắc: cộng đồng luôn đi trước cá nhân. Đáng chú ý, dù là làng Bani hay Balamon, khi tổ chức Rija tộc họ, người ta vẫn mời Po Acar làm chủ lễ. Điều đó cho thấy trong đời sống thực tế, các hệ tín ngưỡng Chăm không tách rời hoàn toàn, mà luôn có sự giao thoa, gắn kết, cùng gìn giữ không gian thiêng của cộng đồng.
Giữa nhịp sống hiện đại, điều đáng lo không phải là mất lễ, mà là mất đi phần hồn của lễ. Vì vậy, giữ gìn Rija Nâgar không chỉ là giữ nghi thức, mà là giữ ý nghĩa, giữ tinh thần, giữ cái “cốt” bên trong.
Và chừng nào còn người hiểu, còn người giữ, thì tiếng trống ấy vẫn sẽ còn vang… như một dòng chảy âm thầm nhưng bền bỉ, nuôi dưỡng hồn dân tộc Chăm qua từng thế hệ.
Leave a Reply