Nhiều người nhìn vào tưởng đó chỉ là thói quen của người lớn tuổi. Nhưng không, trong adat Chăm Bani/Awal, đây là nguyên tắc thuộc về trật tự vũ trụ.
ĐỂ HIỂU ĐƯỢC, PHẢI HIỂU CÁCH NGƯỜI CHĂM NHÌN VŨ TRỤ
Trong tư duy Chăm, vũ trụ luôn chia ba tầng:
Trên → cõi thiêng (tổ tiên, thần linh)
Giữa → con người
Dưới → vật chất, phàm tục
Po Gru là người đứng ở vị trí trung gian, nối giữa cõi thiêng và cõi người. Chính vì vậy, mọi hành vi của ngài, kể cả việc ăn, việc đi, đều phải giữ đúng ngôi vị ấy, ở bất cứ đâu.
MÂM CAO: GIỮ ĐÚNG VỊ TRÍ TRONG KHÔNG GIAN
Khi Po Gru ăn trên mâm cao:
→ Thức ăn được nâng khỏi mặt đất, tách khỏi phần “thấp”, phần tục
→ Hành vi ăn trở thành một dạng nghi lễ
→ Ranh giới được phân định rõ: trên là thiêng, dưới là tục
Và Po Gru đi đâu cũng giữ mâm cao, vì trong adat: Ngôi vị thiêng không phụ thuộc nơi chốn. Uy nghi là thứ đi theo con người, không phải mặc vào rồi bỏ ra.
CÂY GẬY: GIỮ ĐÚNG VỊ TRÍ TRONG CỘNG ĐỒNG
Nếu mâm cao xác lập vị trí trong không gian, thì cây gậy xác nhận vị trí trong cộng đồng.
Và đây là điều cần phân biệt thật rõ: Các chức sắc khác như Po Imâm, Po Katip, Po Mâdin, Po Acar, khi qua làng khác, không ai mang theo cây gậy. Nhưng Po Gru thì bắt buộc, không có ngoại lệ. Vì cây gậy của Po Gru không phải vật tùy thân thông thường. Đó là:
– Biểu tượng của ngôi vị cao nhất trong hàng ngũ chức sắc
– Dấu hiệu nhận diện chính thức khi đến vùng đất lạ
– Thứ giúp cộng đồng biết ngay: cần tiếp đón, xưng hô, hành xử thế nào
Không có cây gậy, ngôi vị của Po Gru trở nên vô hình với cộng đồng, và như vậy là sai với adat.
Ý NGHĨA SÂU XA
Nhìn lại, ta thấy một logic rất chặt:
– Người Chăm tin vũ trụ có trật tự tầng bậc
– Po Gru là người giữ ngôi vị cao nhất trong trật tự ấy
– Vì vậy, mọi hành vi đều phải phản ánh đúng ngôi vị – dù ở nhà hay qua làng khác
Mâm cao và cây gậy không tạo ra uy nghi. Chúng là thứ giữ cho con người luôn đứng đúng vị trí của mình trong đạo, từng ngày, từng bước chân.
Đó chính là cách adat Chăm gìn giữ trật tự,
không phải bằng lời nói, mà bằng từng hành vi rất cụ thể trong đời sống hằng ngày.
Leave a Reply