Trong đạo Bani Panduranga, người Chăm luôn xem hàng chức sắc như trụ cột tinh thần của cả một thôn làng. Từ ꨛꨯꨮ ꨴꨈꨭꨩ (Po Gru), ꨁꨟꩌꨲ (Imâm) đến ꨆꨓꨪꩇ (Katip), ai cũng được tín đồ trao cho trách nhiệm thiêng liêng: giữ gìn đạo hạnh, dẫn dắt bổn đạo và giữ sự thanh tịnh cho cả cộng đồng.
Nhưng có một điều mà tổ tiên luôn nhắc đi nhắc lại, và đôi khi người thời nay hay quên: Người tu Chăm muốn vững thì phải đủ đòn gánh. Người giữ chức sắc mà gãy đòn gánh thì việc tâm linh không bao giờ trọn.
1. Đòn gánh là gì trong đạo Bani?
Trong đời sống Chăm, đòn gánh tượng trưng cho sự cân bằng, sự trọn vẹn hai đầu, cũng giống như người tu hành phải cân bằng giữa:
Đời sống tâm linh và đời sống gia đình
Bổn phận tôn giáo và nhân nghĩa vợ chồng
Trách nhiệm với tín đồ và trách nhiệm với con cái
Và điều quan trọng nhất:
Vợ của chức sắc chính là một nửa thiêng liêng hoàn thiện họ.
Vợ không chỉ là bạn đời, mà còn là:
Người giữ lửa gia đình để chồng yên tâm làm việc đạo
Người gánh phần đời để chồng gánh phần đạo
Người giúp giữ phẩm hạnh, ngăn chồng khỏi sai lệch
Người được tổ tiên chứng minh trong mọi nghi lễ
– Không có vợ, không đủ đòn gánh.
– Không đủ đòn gánh, thần linh tổ tiên không chứng.
2. Tại sao Po Gru – Imâm – Katip phải đủ đòn gánh?
Ba vị trí này là xương sống của đạo Bani:
Po Gru (ꨛꨯꨮ ꨴꨈꨭꨩ)
Là người gánh trách nhiệm lớn nhất, giữ luật tổ tiên, giữ sạch đường đi của tín đồ.
Imâm (ꨁꨟꩌꨲ)
Là người đứng ra làm lễ, cầu nguyện, nối tín đồ với tổ tiên Awal.
Katip (ꨆꨓꨪꩇ)
Là người điều hành công việc bổn đạo, hướng dẫn lễ nghi và sinh hoạt tôn giáo trong thôn làng.
Ba chức sắc này không chỉ gánh đạo, mà còn gánh lòng người, gánh sự trong sạch của cả một cộng đồng.
Vì vậy: Một chức sắc không giữ trọn đạo vợ chồng thì khó mà giữ trọn đạo của cả thôn làng.
3. Mất đòn gánh nghĩa là gì?
Trong lời dạy của tổ tiên Chăm Bani:
Ly hôn không lý do chính đáng
Bỏ rơi vợ con
Sống lăng nhăng nhiều mối
Không tròn bổn phận gia đình
Làm đau người phụ nữ cùng mình gánh đạo
→ đều được xem là “gãy đòn gánh”.
Người gãy đòn gánh:
Nghi lễ không còn linh
Không được tổ tiên chứng
Công việc tâm linh dễ gặp trắc trở
Mất uy tín trong bổn đạo
Không còn đủ tư cách giữ chức sắc
Bởi đạo Chăm không tách khỏi đạo vợ chồng.
Bani không tách khỏi gia đình.
Tâm linh không tách khỏi đạo đức.
4. Trách nhiệm với tín đồ và thôn làng
Một chức sắc Bani phải là:
Gương mẫu trước tín đồ
Trong sạch trong đời sống
Trọn nghĩa vợ chồng
Trọn trách nhiệm với con cái
Giữ lời tổ tiên Awal dạy
Bổn đạo thôn làng trao quyền cho một người, không phải vì người đó có học vị cao, mà vì:
Người đó giữ được cái nhân, cái nghĩa, cái đạo của người Chăm.
– Nếu đã không giữ được gia đình mình, thì sao giữ được cả thôn?
– Nếu đã không thương nổi vợ con mình, thì sao thương được bổn đạo?
– Nếu đã không giữ nổi một lời thề, thì sao giữ nổi một đạo thiêng?
Kết Luận
Đạo Bani không chỉ là nghi lễ, mà còn là cách sống, cách giữ nhân phẩm, cách làm người Chăm cho đúng với tổ tiên.
Và trong mọi chức sắc:
Vợ là nửa còn lại của chức danh.
Không có vợ, không có đòn gánh.
Không có đòn gánh, không có đạo.
Giữ chức sắc phải trước hết giữ đạo vợ chồng, để tổ tiên mới ban phước, bổn đạo mới tin tưởng, thôn làng mới yên hòa.
Leave a Reply