Vì sao không thể gọi tôn giáo Bani của người Chăm là “Hồi giáo Bani”? Việc gọi tôn giáo Bani của người Chăm là “Hồi giáo Bani” không phải là vấn đề ngôn ngữ đơn thuần, mà là một sai lệch nghiêm trọng về mặt học thuật, lịch sử và quyền văn hóa. Sai lệch này nếu tiếp tục lặp lại sẽ dẫn đến xóa nhòa bản sắc tín ngưỡng bản địa của cả một cộng đồng. Dưới đây là những phản biện trực diện, không né tránh.
Một hệ thống đa thần không thể là một nhánh của tôn giáo cấm tuyệt đối đa thần. Gọi Bani là “Hồi giáo Bani” là mâu thuẫn logic từ gốc.
Sai ngay từ nền tảng giáo lý
Hồi giáo Islam được xây dựng trên nguyên lý độc thần tuyệt đối (Tawhid): Chỉ có một Allah duy nhất. Mọi hình thức thờ thần khác, thờ tổ tiên, thờ lực lượng tự nhiên đều bị xem là shirk (đa thần, tội nặng nhất)
Trong khi đó, Bani là hệ thống đa thần:
Thờ Po Allah trong tổng thể nhiều đấng thiêng
Thờ tổ tiên là trụ cột đạo lý
Thờ thần đất, thần nước, thần làng, các Po, các lực lượng siêu nhiên
=> Một hệ thống đa thần không thể là một nhánh của tôn giáo cấm tuyệt đối đa thần.
Gọi Bani là “Hồi giáo Bani” là mâu thuẫn logic từ gốc.
Không thể dùng tiêu chí Islam để đánh giá Bani
Những người áp gọi “Hồi giáo Bani” thường hỏi:
Vì sao Bani không ăn chay Ramadan như Islam?
Vì sao không cầu nguyện đủ 5 lần/ngày?
Vì sao vẫn thờ tổ tiên, thờ thần nữ?
Những câu hỏi này sai ngay từ điểm xuất phát.
=> Không thể dùng giáo luật Sharia để đo một tín ngưỡng bản địa. Cũng như không thể dùng tiêu chí Phật giáo để phán xét tín ngưỡng dân gian Việt. Bani không thiếu Islam, mà không vận hành theo hệ tiêu chuẩn Islam.
Bani không “chưa hoàn chỉnh”, mà là khác hệ tư tưởng
Quan điểm cho rằng: “Bani là Islam chưa hoàn chỉnh”
Là một dạng chủ nghĩa trung tâm tôn giáo, trong đó: Islam được đặt làm chuẩn duy nhất. Mọi tín ngưỡng khác bị xếp thành “phiên bản lỗi”
Sự thật lịch sử:
Người Chăm chủ động chọn lọc yếu tố Hồi giáo
Giữ nguyên nền tảng mẫu hệ, tổ tiên, đa thần
Không có bằng chứng nào cho thấy Bani từng hướng tới trở thành Islam chính thống
=> Bani không đi trên con đường Islam rồi dừng lại, mà đi trên con đường Chăm, có giao thoa nhưng không hòa tan.
Thuật ngữ “Hồi giáo Bani” là một hình thức áp đặt văn hóa
Gọi tên không đúng là xóa quyền tự định danh.
Khi gọi “Hồi giáo Bani”, vô hình trung:
Biến người Chăm Bani thành “Hồi giáo chưa đúng”
Đặt họ dưới quyền phán xét giáo lý từ bên ngoài
Tạo áp lực “cải đạo”, “chuẩn hóa”, “chỉnh sửa”
Đây không phải là nghiên cứu khoa học, mà là áp đặt hệ giá trị tôn giáo lên một cộng đồng bản địa.
Nếu là Hồi giáo, thì phải chấp nhận các hệ quả sau
Một câu hỏi thẳng:
Nếu Bani là Hồi giáo, thì: Thờ tổ tiên có còn được phép không?
Thờ thần nữ có còn được chấp nhận không?
Mẫu hệ có còn hợp giáo lý không?
Nghi lễ làng có còn giá trị không?
=> Nếu trả lời “có” → mâu thuẫn Islam.
=> Nếu trả lời “không” → xóa bỏ toàn bộ cấu trúc văn hóa Chăm Bani. Vậy nên, gọi “Hồi giáo Bani” không phải để mô tả, mà là để đồng hóa.
Bani tồn tại hợp pháp không cần Islam bảo chứng
Bani:
Có lịch pháp riêng (Sakawi)
Có hệ tu sĩ riêng (Po Gru, Po Imâm, Po Katip, Po Mâdin, Po Acar theo nếp Bani)
Có nghi lễ vòng đời riêng
Có không gian thiêng riêng (chùa, đền, làng, nghĩa địa)
=> Một hệ thống đầy đủ như vậy không cần mượn danh tôn giáo khác để tồn tại.
Bani không phải là Hồi giáo.
● Bani không phải là Hồi giáo chưa đủ.
● Bani là tôn giáo bản địa của người Chăm.
● Tôn trọng Islam → hãy giữ đúng tính độc thần của Islam.
● Tôn trọng Bani → hãy trả lại cho Bani đúng bản chất đa thần, tổ tiên, bản địa của nó.
● Mọi cách gọi mập mờ đều dẫn đến xóa nhòa bản sắc, và mọi sự xóa nhòa đều là một hình thức bạo lực văn hóa mềm.
Leave a Reply