Người Êđê có truyền thuyết về loài voi trắng gắn liền với hoa văn Mnga Kteh – một trong những mô típ trang trí giá trị và tinh xảo bậc nhất trên trang phục truyền thống của họ.

Tương truyền rằng thuở xưa, đồng bào Tây Nguyên phát hiện một con voi trắng tuyệt đẹp, sở hữu cặp ngà cong vút với vô số hoa văn rực rỡ. Các dân tộc M’nông, Êđê, Bahnar, Jrai… đều tìm cách vây bắt nhưng dù đặt bẫy hay truy đuổi cũng không thể tiếp cận. Con voi chạy khắp vùng cao nguyên, khiến ai nấy đều trầm trồ.

Một tù trưởng Êđê nghĩ ra cách đào giao thông hào để bao vây. Cuối cùng, con voi trắng rơi vào hào của nhóm Krung và Adham. Nghe tin bắt được voi quý, các tộc người kéo đến xem. Nhóm Kpa đến gần nhất và là những người đầu tiên chiêm ngưỡng; tiếp theo là Krung, Adham, Mdhur của người Êđê, rồi đến Jrai và Bahnar.

Truyền thuyết kể rằng:

Những nhóm đứng quá gần bị vẻ đẹp chói lóa trên ngà voi làm “mờ mắt”, khi về không thể nhớ để vẽ lại hoa văn.
Những nhóm đứng ở khoảng cách vừa đủ lại nhìn rõ từng họa tiết.

Nhờ vậy mà các dân tộc sống xa hơn như Krông Buk, Ea H’leo (Đắk Lắk) vẫn lưu giữ được nhiều hoa văn độc đáo, đa dạng về chủ đề, phong phú về hình thức – trong đó có Mnga Kteh, được xem là kiệt tác nghệ thuật trang trí của Tây Nguyên. Ngoài người Êđê, nhiều hoa văn đẹp cũng được người Bahnar và Jrai gìn giữ.

Những Người Thợ Săn Voi Trắng Nổi Tiếng Trong Lịch Sử Buôn Đôn

Trước đây, Y Thu, người M’nông, từng săn được bạch tượng và là tù trưởng đầu tiên của Buôn Đôn. Ông sáng lập nghề săn bắt – thuần dưỡng voi rừng. Năm 1861, Y Thu bắt được một con voi trắng và dâng tặng vua Thái Lan. Nhà vua mỗi lần ngự giá đều cưỡi bạch tượng trong tiếng hô vang của thần dân.

Y Thu còn nổi tiếng với việc dùng voi để chuộc nô lệ, trong đó có câu chuyện chuộc người phụ nữ tên Giá Vầm, tù nhân của một bộ tộc Jrai. Ông dâng một con voi trắng để đổi lấy nàng, đồng thời lập lời thề hòa hiếu giữa hai bộ tộc. Biết ơn ông, Giá Vầm đã cắt một phần đất của mình giao lại cho Y Thu. Từ đó, ông quy tụ người Êđê, M’nông, Lào sống rải rác trên các đảo giữa sông Sêrêpôk về lập nên Buôn Đôn ngày nay. Dưới thời ông, nhiều xung đột về đất đai, tài sản, nô lệ được hóa giải; các lễ hội và hoạt động săn voi trở thành cầu nối đoàn kết giữa cộng đồng.

Sau Y Thu, nhiều thợ săn voi nổi danh tiếp tục ghi dấu ấn:

Rleo Knum, cháu Y Thu, bắt được voi trắng và dâng cho vua Bảo Đại. Xung quanh con voi này đến nay vẫn còn nhiều giai thoại bí ẩn.

Y Prông Êban (Ama Kông) – “quán quân” săn voi với gần 300 con, trong đó có một con voi trắng năm 1961. Con voi này sau được tặng Tổng thống Ngô Đình Diệm; ông được đáp lễ bằng súng săn, súng ngắn và 150 đồng thời ấy.

Y Đeng ở buôn Tul, người đứng thứ hai sau Ama Kông, săn gần 200 con voi và cũng từng bắt được voi trắng.

Huyền Thoại Tiếp Diễn

Ngày nay, voi trắng gần như không còn xuất hiện ở Tây Nguyên. Nhưng những câu chuyện xoay quanh loài linh vật này vẫn được lưu truyền qua nhiều thế hệ, góp phần làm nên vẻ đẹp bí ẩn, hùng vĩ và đậm chất sử thi của vùng đất cao nguyên – quê hương của loài voi.

Sưu tầm