Tại sao người Chăm Bà Ni ở vùng Tánh Linh lại cúng heo ? Mà heo lại kiêng kị đối với người Chăm Bà Ni?
Cúng heo được xem là một cách “trả nợ âm”, một sự bù đắp cho những mạng người đã mất trong cảnh bất toàn.
Theo quan niệm dân gian truyền lại, có rất nhiều linh hồn chết đây đó, chết dọc đường, chết vì chiến tranh, bệnh tật, tai nạn, lũ lụt, thú dữ, hoặc chết trong hoàn cảnh không người thân thích, không được làm lễ tang đầy đủ, không có mồ mả đàng hoàng. Những linh hồn này bị xem là không nơi nương tựa, không được dẫn dắt về đúng thế giới của mình, nên dễ lang thang, vất vưởng, chịu đói khát, lạnh lẽo. Người Chăm tin rằng nếu những linh hồn ấy không được an ủi, không được nhận phần lễ cúng, họ sẽ rất tủi phận, buồn khổ, và có thể ảnh hưởng đến cuộc sống của người đang sống, không phải vì ác ý mà vì sự uất ức và cô độc. Chính vì vậy, cúng heo được xem là một cách “trả nợ âm”, một sự bù đắp cho những mạng người đã mất trong cảnh bất toàn.
Con heo trong lễ cúng không mang ý nghĩa hiến sinh cao sang như trong một số nghi lễ khác, mà tượng trưng cho một phần lễ lớn, đủ đầy, mang tính nuôi dưỡng. Người ta tin rằng những linh hồn lang thang cần một lễ vật có “thịt thà xương cốt”, có sự no đủ, để họ cảm nhận được rằng mình vẫn được nhớ đến, vẫn được cộng đồng nhìn nhận là từng tồn tại trên cõi đời này. Đặc biệt, trong ký ức tập thể của người Chăm Bà Ni ở vùng Tánh Linh, nơi từng trải qua nhiều biến động lịch sử, chiến tranh và thiên tai, hình ảnh các chiến sĩ tử nạn, những người ngã xuống nơi rừng núi, bờ suối, hay trên đường đi mà không có ngày về, luôn hiện hữu như một nỗi day dứt âm thầm.
Cúng heo vì thế còn là một hành động tri ân, không phân biệt họ là ai, thuộc bên nào, tên tuổi ra sao. Chỉ cần họ là người đã mất trong oan khiên, trong hoàn cảnh không trọn vẹn, thì đều xứng đáng được cúng. Một điểm rất nhân văn trong nghi lễ này là tinh thần không loại trừ. Lễ cúng không chỉ dành riêng cho người cùng huyết thống, cùng palei hay cùng TÔN GIÁO BÀ NI, mà mở rộng cho tất cả các linh hồn bất hạnh. Điều này phản ánh rõ tư tưởng sống của người Chăm Bà Ni, coi trọng sự hài hòa giữa âm và dương, giữa người sống và người chết, giữa cá nhân và cộng đồng.
Đời người mong manh, cái chết có thể đến bất cứ lúc nào
Sau cùng, cúng heo cho các linh hồn chết đây đó còn là lời nhắc nhở đối với người đang sống. Nó nhắc rằng đời người mong manh, cái chết có thể đến bất cứ lúc nào, và điều quan trọng không phải là chết giàu hay nghèo, mà là có được sự tưởng nhớ, có được một nén hương, một mâm cúng từ lòng người. Giữ được những nghi lễ như vậy cũng chính là giữ lại phần nhân ái, phần đạo đức âm thầm nhưng bền bỉ trong văn hóa Chăm Bà Ni ở vùng Tánh Linh.
Leave a Reply