Có người công chức nói rằng, anh ta làm việc cho nhà nước, không phải cho dân. Nhân chuyện này, mình muốn đào sâu khái niệm nhà nước, thứ mà phần lớn chúng ta vẫn còn rất mơ hồ.
Qua cơ chế trồi sinh (emergence), nhà nước xuất hiện từ nhóm người lớn. Nhà nước nghĩa đơn giản nhất là một nhóm người có tổ chức.
Nhà nước là một nhân tố lớn nhất trong môi trường sống
Môi trường là mọi tính chất khác không phải vật, có tác động lên vật. Môi trường sống của con người là tất cả những gì ngoài thân thể chúng ta, gồm những thứ hữu hình như: cây cối, đất đá, mưa gió, đường sá, cầu cống… và những thứ vô hình như: quy luật vật lý, không khí, bệnh dịch, nhà nước…
Nhà nước cổ nhất xuất hiện ở Lưỡng Hà (Mesopotamia – vùng Sumer), khoảng 3500–3200 TCN. Trước đó, nhà nước chưa xuất hiện và tính chất nhà nước chưa có trong môi trường. Ví dụ: đối với một người sống trong môi trường tiền nhà nước, môi trường sống của anh ta là: vài chục người khác trong bộ lạc, luật lệ ngầm của nhóm người, sông suối cây cối, thú hoang dã, bệnh tật, thời tiết… Cần nói thêm rằng, người này có tâm lý và thân thể giống hệt chúng ta, chỉ khác môi trường sống.
Qua cơ chế trồi sinh (emergence), nhà nước xuất hiện từ nhóm người lớn. Nhà nước nghĩa đơn giản nhất là một nhóm người có tổ chức.
Chúng ta biết rằng, khi một nhóm có thành phần tương tác đúng cách, sức mạnh của nó có thể tăng lên gấp trăm ngàn lần. Ví dụ điển hình là than và kim cương, đều có thành phần là nguyên tử carbon, nhưng khi nguyên tử carbon tương tác với nhau đúng cách, chúng tạo nên kim cương – vật siêu cứng. Còn khi tương tác theo cách khác (một cách lỏng lẻo) thì chúng tạo nên than – một vật rất mềm.
Nhà nước cũng giống như kim cương vậy, tổ chức này liên kết con người lại một cách chặt chẽ, tăng sức mạnh của nhóm người này lên trăm ngàn lần.
Với sức mạnh của mình, nhà nước đảm bảo trật tự, xây dựng cơ sở hạ tầng, ra và thực thi luật pháp, tiến hành chiến tranh…
Với một người hiện đại, nhà nước là phần quan trọng nhất của môi trường sống, quyết định những gì chúng ta có thể làm, thậm chí ở mức cực đoan: nhà nước quyết định cách ăn mặc, suy nghĩ và cảm xúc của con người.
Trong môi trường sống của một người, nhà nước là tính chất mạnh hơn hết, mạnh hơn thời tiết và dịch bệnh. Nhà nước có thể khiến hàng trăm triệu người nghèo đói hoặc phồn vinh.
Nhà nước và Dân
Qua cơ chế trồi sinh (emergence), carbon tạo nên kim cương, và kim cương này là vật mới, có tính chất riêng của nó, không phụ thuộc nhiều vào carbon. Tính chất của kim cương, tới lượt nó lại đóng góp vào môi trường, tác động lại carbon và mọi vật khác. Tính chất của carbon cũng trở thành nguyên liệu sẵn có, một lần nữa, qua cơ chế trồi sinh (emergence) tạo nên thứ mới khác.
Emergence (Trồi Sinh) là nguyên lý của mọi thứ trong vũ trụ, có trong mọi thứ từ nhỏ nhất đến lớn nhất. Xuất hiện từ lúc vũ trụ được sinh ra, và có lẽ là nguyên lý chung cho tất cả vũ trụ với các quy luật vật lý khác nhau.
Lại bàn về nhà nước. Qua cơ chế trồi sinh (emergence), nhà nước xuất hiện từ dân, nhưng nhà nước có bộ tính chất riêng của nó, và bộ tính chất này tác động lại dân. Bộ tính chất của nhà nước có tính chất tồn tại ổn định, không phụ thuộc nhiều vào dân, trừ những trường hợp đặc biệt.
Trong Xã hội học, một người có thể thuộc nhiều nhóm: bạn vừa là một thành viên trong gia đình, vừa là thành viên của một tổ chức, của một dân tộc… Nên một người công chức vừa là dân và là người của nhà nước.
Chúng ta cần phân biệt rõ: nhà nước và dân là 2 nhóm người khác nhau.
Nhà nước: một nhóm người có tổ chức cấp bậc chặt chẽ, sức mạnh tăng lên hàng trăm ngàn lần.
Dân: một nhóm người vô tổ chức, sức mạnh yếu.
Để hoạt động, nhà nước cần có nguồn lực, và nguồn lực này được kiếm từ: khai thác tài nguyên, tự kinh doanh và chủ yếu là thu thuế. Như vậy, trừ thu thuế ra thì nhà nước giống như một tập đoàn kinh tế lớn.
Quay lại với lời của công chức kia (ở đầu bài), anh ta làm cho nhà nước, không phải cho dân. Mình khẳng định là câu này đúng. Anh ta nhận lương từ nhà nước thì đúng là anh ta làm cho nhà nước, không phải làm cho dân. Xét trường hợp 2 nhóm người: Dân và Nhà nước mâu thuẫn, nếu công chức nhận được lệnh bèm bẹp dân thì anh ta sẽ làm vậy.
Nhà nước – Một vị thần bảo hộ
Các thành bang của Hy Lạp cổ thường có một vị thần bảo hộ. Ví dụ như thành Athens có thần bảo hộ là Athena – nữ thần trí tuệ.
So về sức mạnh, có thể nói nhà nước còn mạnh hơn vị thần Athens kia, nhà nước có thể đào sông, lấp bể, tiêu diệt. Nên đây là một vị thần bảo hộ hoàn hảo.
Trong lịch sử, các dân tộc mất đi “thần bảo hộ” là nhà nước thì dân tộc (là một nhóm người) cũng biến mất. Còn khi nhà nước của họ mở rộng, phát triển thì nhóm dân tộc của họ cũng mở rộng phát triển theo.
Ví dụ như người Chăm, xưa có nhà nước Champa do chủ yếu là người Chăm quản lý. Nhưng sau khi nhà nước Champa bị xóa sổ thì người Chăm cũng tan biến theo. Hiện nay chỉ còn khoảng 1 triệu người sống phân tán và đang dần mất đi ngôn ngữ, văn hóa bởi các dân tộc lớn hơn (vẫn còn nhà nước) như: Việt, Khmer, Hoa, Malay…
Ví dụ khác là người La Mã, khi đế chế La Mã sụp đổ thì người La Mã, tiếng La Mã cũng biến mất. Ai Cập cổ cũng tương tự (Ai Cập hiện nay là người Arab).
Lãnh đạo nhà nước
Tổ chức Nhà nước là một bộ máy, để vận hành bộ máy cần một nhóm người.
Khi xưa, nhóm người này là triều đình, với người đứng đầu là Vua.
Hiện nay, đa phần nhà nước do các đảng phái lãnh đạo theo nhiệm kỳ. Khi không đủ phiếu bầu thì các đảng phái này tạm thời liên kết nhau để điều hành nhà nước.
Ở nước Độc Đảng như Việt Nam, Trung Quốc thì chỉ có 1 đảng vận hành bộ máy nhà nước. Ở Việt Nam, tổ chức Đảng Cộng sản trông giống như bộ máy nhà nước rút gọn, ở đâu có tổ chức nhánh của nhà nước thì ở đó có tổ chức Đảng kèm theo, quản lý, đan xen chặt vào nhau cực kỳ khăng khít. Mọi chức vụ cao nhất của nhà nước cũng đều do đảng nắm giữ.
Lợi ích của nhà nước và dân
Hầu hết Nhà nước đều mang lại lợi ích cho dân dù là nhà nước tệ nhất (so với không có nhà nước). Nhưng so với mặt bằng chung theo một định nghĩa tùy ý nào đó, thì sẽ có nhà nước xấu.
Mình muốn phân tích nhà nước Triều Tiên. Đây là một kiểu nhà nước mà mình thấy là sinh ra để phục vụ tầng lớp thống trị, và nó có lý do hợp lý của nó.
Chúng ta biết rằng, nhà nước là yếu tố quan trọng nhất trong môi trường sống của con người hiện đại, quan trọng hơn cả thời tiết, địa hình, dịch bệnh…
Do đó, để tăng số lượng người hạnh phúc, thì mục tiêu / tính chất của nhà nước phải là Phục vụ dân.
Ở Triều Tiên, thanh niên đi nghĩa vụ 10 năm (17–27 tuổi), nghĩa là dành hết tuổi thanh xuân để phục vụ hay nói đúng hơn là làm nô lệ cho nhà nước. Ở đấy, lợi ích của nhà nước và dân mâu thuẫn nhau một cách sống còn:
Nếu nhà nước buông thả quyền lực, để cho dân được tự do, sung túc hơn thì nhà nước đứng trước nguy cơ bị tiêu diệt, dòng họ Kim có nguy cơ bị chu di bởi đám đông.
Do đó, để tồn tại, nhà nước nắm chặt quyền lực, kiểm soát tư duy và hy sinh lợi ích, tự do của đám đông. Ở Triều Tiên thì dân rất là yếu so với nhà nước, họ không thể làm gì ngoài chấp nhận số phận, thậm chí còn tôn thờ lãnh đạo nhà nước (một chiến thuật sinh tồn trong môi trường đó).
Xét thấy, tâm lý con người luôn muốn có điều tốt hơn. Nếu thông tin được lưu thông, sẽ sinh ra so sánh nhà nước họ, nhà nước ta.
Chiến lược tồn tại lâu bền của nhà nước nên là cộng sinh với dân, phục vụ lợi ích của dân, cũng chính là sự đảm bảo tốt nhất cho sự tồn tại của nhà nước. Còn nếu chỉ phục vụ lợi ích, ý chí của thiểu số thì nhà nước đó giống như lâu đài xây trên cát, chống chọi với sóng biển từ đợt này đến đợt khác và cuối cùng đổ sập.
Leave a Reply