Khi Islam du nhập vào Champa (có lẽ là từ sau thế kỷ XV, chính thức du nhập mạnh mẽ hơn vào khoảng thế kỷ XVI – XVII) thì các vị thần Hindu tối cao như Shiva (Pô Ginuơr Mơtri), Vishnu, và Brahma… được thay bằng các nhân vật hoặc khái niệm mang đậm màu sắc Hồi giáo/ Arab. Sự thay đổi này bao gồm việc thờ phụng Allah (Po Awluah) và các vị Nabi/ thánh như Po Tang Ahaok, Mohamat (Muhammad), và Ali. Cũng từ lúc này, các nhân vật lịch sử hoặc tâm linh khác như Fatimah và Ibrahim cũng được đưa vào hệ thống tín ngưỡng mới.

Tuy nhiên, trong cộng đồng Chăm Bàni, sự thay thế này mang tính bản địa hóa cao, nên họ vẫn giữ lại nhiều tập tục và nghi lễ cũ, tạo nên sự giao thoa đặc trưng của Chăm Ahier và Chăm Awal.

Padhi cũng là một dạng tượng trưng cho Chăm Bini làm đám tang tín đồ của họ sau khi mất. Đó là lý do tại sao chúng ta thấy Chăm Ahier vừa cuh, vừa padhi. Cuh theo tôn giáo cũ (brahmana = Bala mon). Sau đó làm Padhi theo tôn giáo mới (theo Allah). Sau khi làm Padhi xong, tại ngay chỗ cuh, người ta sẽ cúng cơm và lập một cái mộ, có đặt 3 hòn đá.

Người Chăm Ahier (Balamon) thực hiện padhi (một nghi thức tiễn biệt) của đạo Bani trong đám hỏa táng vì quan niệm “tuy hai mà một”. Người Chăm coi Ahier là Dương (nam) và Awal là Âm (nữ). Đây là sự hòa quyện độc đáo giữa Balamon giáo bản địa hóa và tín ngưỡng địa phương.

Chăm Ahier (Ahier) và Chăm Bani (Awal) tuy khác tôn giáo nhưng lại luôn gắn bó mật thiết. Nghi lễ đám ma của Chăm Ahier chịu ảnh hưởng khá sâu sắc từ yếu tố bản địa và sự đan xen với Bani tạo nên sự dung hoà về nhiều khía cạnh mà nhiều tài liệu đã đề cập.

—

P/s: Status này được viết do tình cờ nghe được câu nói “Padhi drei ngap ka Bini min.” của Thạch Trung Tuệ Nguyên tại đám Ja Nò, những tò mò bằng messenger với Paka Raja và lang thang tìm đọc, tổng hợp từ nhiều nguồn.

Anưk Jalau